asil irade:koku

sevgili burnum, işte o küçük hınzır:

hayat boyu ne duruyor ne pes ediyor. uykusunda bile 'bak, buradayım!' diye fısıldıyor nefesiyle. kalbin pili çıkarılsa susar elbet, ama son ana dek direniyor..

şöyle bir çekilin de burnum dünyayı dinlesin! insanları kokularıyla hafızama kazıyorum. birini ilk kez kokladığımda, beynim otomatik 'kaydet'e basıyor. sonra o kişiyi düşünüyorum, burnum *ping* diye alarm veriyor: 'ahanda, bu şu kişinin kokusu!' ama bazıları var, her mevsim parfüm değiştirip beni şaşırtıyor. sanki yüz nakli olmuş gibi: 'sen kimsin, nereden geldin?!' diye sorgulatıyorlar.

naftalin kokusunu zihnimde canlandıramam ama burnuma gelir gelmez direkt çocukluğuma fırlatılıyorum. anneannemin ceviz dolabı, yün yorganlar, bayram sabahı simidi.. allah'tan bu koku sadece güzel anıları çağırıyor. yoksa 'o kötü günü' hatırlatsaydı, naftalinleri boykot ederdim!

kebapçıda gelen kolonyalı mendilin kokusu beni birden 15-20 yıl evvele götürdü geçenlerde. kimse 'özgür irade var' diye dolaşmasın.

yiyeceği yemeği bile ilk önce koklayan biri, geçmişteki kokularla yeniden karşılaştığında ya sevinç ya hüzün yumağına dönüşür. fransızlar buna 'la madeleine de proust' demiş: unuttuğun bir anı, kokuyla birden hatırlamak..

çiçekler kokularla fısıldaşıyor, arılar da bu sohbeti dinliyor. insanlar da aslında koklaşarak anlaşıyor ama farkında değil. kleopatra yaseminle 'ben kraliçeyim' derken, osmanlı'da valide sultanlar gül ve yaseminle 'ben en üstteyim' diyormuş. (yaseminin gizli gücüne bayılıyorum!)

antik mısır'da firavun tahta çıkarken, 12 rahip *top secret* kokularını karıştırırmış. bizim mimar sinan ise süleymaniye'yi çizerken portakal kabuğu koklarmış. 'beynim açılsın, kubbe aklıma gelsin!' der gibi.. ninelerimiz de karanfil yağıyla boğazımızı ovalayıp bizi bakterilerden korurmuş.

200 yıl önce koku tanrıya ulaşmak için kullanılırdı, şimdi 'beni beğen!' mesajı taşıyor. ama kokunun ruhu değişmedi: hâlâ bir çiçeğin yağı, onun ruhu… tayland'ın siyah orkidesi 'biz mistiğiz' diye fısıldarken, bizim gülümüz 'anadolu'nun romantik ruhuyum' diye dans ediyor.

koku, insanın en kadim dilidir. sözcüklere dökemediğimiz her şeyi anlatır: hasreti, hüznü, coşkuyu ve belki de aşkı. kokularla var oluruz. tıpkı yıldız tozları gibi

Yorumlar

Yorum Gönder

Bu blogdaki popüler yayınlar

dolabımdaki medeniyet.

Resim
  merhaba, benim adım.. boş verin, ismim önemli değil. önemli olan, buzdolabımın en az 7 çeşit peynirle dolu olması. gravyer mi, kaşar mı koysam? diye beynimi kemiren soruyla güne başlıyorum. akşam olup da koltuğa çökünce, ‘cips yerini hangi peynir alsa?’ diye kendi içimde münazara başlatıyorum.  bana ‘peynir bağımlısı’ diyenlere kızıyorum çünkü bu bir bağımlılık değil, hayatı lezzetli yaşama sanatı.. şöyle düşünün; ilk insanlar sütü kaynatmayı unutup bırakmışlar, ertesi gün bakmışlar ki süt katılaşmış, ‘ben artık peynirim’diye isyan etmiş. medeniyet böyle başlamış zaten. antik mısır’da firavunlar, öbür dünyada kahvaltı yaparlar diye mezarlarına peynir koydurmuş. romalı askerler cebinden peynir çıkarıp ‘güç burada!’ diye slogan atmış. orta çağ’da keşişler, ‘günah çıkarmaktan sıkıldık, gelsin 500 çeşit peynir’ deyip manastırları mandıraya çevirmiş. tarih dersleri böyle olsa, herkes sınıfı geçerdi.   mesela vikingler, uzun deniz yolculuklarında tuzlu peyniri fıçılara doldur...
Devamı

büyüyünce evliya çelebi olacağım!

bir adam düşünün, osmanlının en renkli karekteri..gittiği her yerde sadece taşı, toprağı değil; insanların kahkahalarını, korkularını, dedikodularını da kaydetmiş. sarayları anlatırken, ‘şu köşede bir kedi yavrularını emziriyordu’ diye not düşecek kadar insan. bazen ‘bu kadar detayı nasıl hatırlıyor?’ diye şaşarsın, ama sonra anlarsın: o, sadece gezmemiş, yaşamış. evliya çelebi’yle aynı dönemde yaşasaydım, onu merakımla kuşatırdım. trabzon’da gördüğü o iki insan boyundaki balık gerçek miydi, yoksa denizcilerin anlattığı bir efsaneyi mi yuttu bize? ‘hocam, balığın fotoğrafını çekemedin mi hiç?’ diye sormaz mıydım? 50 yıl boyunca at sırtında, yayan, sırtında çul çuvalla dolaşmış. bugün biz instagram’da ‘burası neresi yaa?’ diye paylaşırken, o defterine ‘bugün erzurum’da ciğer yedim, ama hava o kadar soğuktu ki ciğer dondu, dişim kırıldı’ diye not düşmüş. ne acımasız bir dürüstlük! yıllar önce boğaz’da kız kulesi’ne bakarken, ‘acaba evliya burayı nasıl anlatmış?’ diye merak edip defterini...
Devamı

zeytin ve insan

iskenderiye kütüphanesi, alevler yükseldiğinde, dumanların arasından kaçan harfler akdeniz’in rüzgârına tutundu. persli bir geometri problemi, mısırlı bir şairin mısrası, yunanlı bir düşünürün ‘insan her şeyin ölçüsüdür’ sözü, anadolulu bir osmanlı mimarının kubbeleri hesaplayan defteri.. hepsi birbirine karıştı ve akdeniz’in rüzgarına tutunup dünyaya yayıldı. tıpkı bir zeytin çekirdeğinin toprağa düşüp filizlenmesi gibi.   gotlar roma’yı yağmalarken, o ağaç hâlâ dimdikti. pagan bir rahip yapraklarından sabun yaptı hristiyan bir keşiş, altında dua etti. bir göçmen, köklerine dokunup anılarını anlattı. sanki ağaç, homeros’un dilinden konuşuyordu; savaşlar geçer, insanlar değişir; açlığımız hep aynı kalır: bir gölge, bir ekmek, bir umut.  ve endülüs’teki bahçedeki o zeytin ağacının bir dalı ispanya’da filizlendi. ibn rüşd, aristo’yu arapçaya çevirirken, yahudi bir doktor hastalıkları muayene ediyor, hristiyan bir keşiş gökyüzünü çiziyordu ağacın gölgesi altında, ‘akıl dediğ...
Devamı